Het treinstation dat Amsterdam nooit kreeg
Wie tegenwoordig vanaf Schiphol met de trein naar Amsterdam reist, kan kiezen voor Station Zuid of Amsterdam Centraal als uitstappen. Maar in de jaren zeventig had de Nederlandse Spoorwegen een heel ander eindpunt voor ogen. Treinen vanaf Schiphol moesten uiteindelijk doorrijden tot vlak bij het Rijksmuseum naar het zogeten ‘Station Museumplein’.
Op 20 augustus 1974 gingen de officiële werkzaamheden aan de Schiphollijn van start. Minister Tjerk Westerterp sloeg op Schiphol een damwandplank de grond in voor een nieuwe spoortunnel. Het was het begin van een enorme operatie. De tunnel onder Schiphol zou uiteindelijk zes kilometer lang worden.
Maar Amsterdam Zuid, toen nog gepland als station aan de Minervalaan, moest volgens de NS slechts een voorlopig eindpunt worden. De spoorlijn zou vanaf daar verder de stad in gaan. NS-president-directeur M.G. de Bruin liet er weinig twijfel over bestaan waar zijn voorkeur lag:
„Ik kies nog steeds voor het Museumplein als eindpunt van de Schiphollijn. Van daaruit kunnen we eventueel tientallen jaren later diep onder de stad door naar het Centraal Station.”
Een station naast het Rijksmuseum
Het geplande station zou onder de Boerenwetering komen, ten oosten van het Rijksmuseum. De ligging was bewust gekozen. Vanaf het station moesten reizigers een groot deel van de Amsterdamse binnenstad te voet kunnen bereiken. Er waren uitgangen voorzien richting het Museumplein, Leidseplein en Weteringcircuit. De spoorlijn zelf zou vanaf Amsterdam Zuid grotendeels onder de Boerenwetering richting het centrum lopen.
Een voordeel van dat tracé was dat er voor de aanleg geen huizen hoefden te worden gesloopt. De tunnel en het station konden grotendeels onder het water worden gebouwd. Bruggen over de Boerenwetering zouden tijdens de werkzaamheden wel moeten verdwijnen en later opnieuw worden aangelegd.
De Bruin probeerde de zorgen over zo’n enorme bouwoperatie in 1974 alvast weg te nemen. De aanleg van de Amsterdamse metro had op dat moment immers tot veel weerstand geleid. Volgens hem zou het bij de Schiphollijn anders gaan:
„Het bouwen onder de Boerenwetering en de Ruysdaelkade zal geen problemen opleveren.”
Waarom kwam Station Museumplein er niet?
Niet iedereen was enthousiast over die plannen. Een belangrijk bezwaar was de vrees voor cityvorming. Een groot treinstation vlak bij het centrum kon nieuwe kantoren, hotels en andere grootschalige ontwikkelingen aantrekken. Daarmee zou het karakter van de historische stad kunnen veranderen.
Tegelijkertijd lagen er allerlei alternatieven op tafel. De Schiphollijn kon bijvoorbeeld eindigen bij de Minervalaan, worden verbonden met de metro, richting de RAI gaan of via de Ringspoorbaan aansluiting krijgen op Amsterdam Centraal. De discussie sleepte jaren voort. In 1976 werd nog serieus rekening gehouden met de bouw van het station bij het Museumplein. Zelfs in het gunstigste geval zou de aanleg toen naar verwachting negen tot tien jaar duren.
Uiteindelijk viel het doek. In 1978 koos de regering voor de westelijke Ringspoorbaan en daarmee voor een spoorverbinding richting Amsterdam Centraal. In 1986 konden treinen vanaf Schiphol via deze route daadwerkelijk naar het Centraal Station rijden.
Een tunnel waar nooit door gereden werd
Wie bij het Beatrixpark goed kijkt, kan onder de A10 een merkwaardig stuk infrastructuur zien. Brug 228P werd aangelegd als onderdeel van de geplande spoorverbinding tussen Amsterdam Zuid en het Museumplein. Het is feitelijk een kort stuk spoortunnel. Aan de ene kant loopt het dood tussen de rijbanen van de A10, aan de andere kant is de doorgang dichtgemetseld. Een trein heeft er nooit doorheen gereden.
Toch nog een rechtstreekse lijn van de binnenstad naar Schiphol?
Ruim vijftig jaar later zijn er opnieuw plannen voor een rechtstreekse verbinding tussen de Amsterdamse binnenstad en Schiphol. De huidige Noord/Zuidlijn eindigt bij Station Zuid, maar het plan is om deze metrolijn bovengronds door te trekken via Schiphol naar Hoofddorp. Daarmee moet ook ruimte ontstaan in de drukke spoortunnel onder Schiphol voor meer nationale en internationale treinen.
De plannen bevinden zich nog in de onderzoeksfase. Een belangrijk struikelblok is de financiering: er ontbreekt momenteel ongeveer 1,8 miljard euro. Rijk en regio willen eind 2026 een definitief voorkeursbesluit nemen
Hoofbeeld: Tunnel 228P – Cees Camel / WikiCommons
